Het billenverhaal

13-08-2017

Half tien in de ochtend en mijn dagelijkse ochtendhumeurtje is weggetrokken. Ik kom bij een mevrouw om hulp te bieden bij het douchen. Deze mevrouw kampt met een probleem waar meerder cliënten mee te maken hebben: schaamte.

Een bekend fenomeen wat ik misschien wel dagelijks tegenkom in de zorgsector. En nee, ik spreek niet alleen vanuit mijn ervaring in de thuiszorg, maar ook vanuit ervaringen in het ziekenhuis en verpleeg- en verzorgingstehuizen. De schaamte bij cliënten om zichzelf over te geven aan 'de zorg'.

Ik kan mijn eerste douchebeurt bij een cliënt nog goed herinneren. Toen ik de opleiding HBO-V startte was ik negentien jaar. Veel naakte lijven had ik nog niet gezien, zeker geen naakte lijven waar nogal wat rimpels op zaten. Dag twee van stage 'Esmée, kom, jij mag die mevrouw wassen'. Daar stond ik dan met een stomverbaasde blik en een knalrode kop met een washand in mijn ene hand en een stuk zeep in mijn andere hand. Mevrouw zat kalmpjes op haar douchestoel te wachten tot ik in actie zou schieten. De schaamte straalde van me af, werd dit mijn beroep?

Na heel wat jaren gevuld met naakte lijven kon eentje meer of minder mij niet meer zoveel doen. Ik zie geen naakt lijf meer, maar ik kijk naar bijzonderheden, zie ik huidverkleuringen die ik niet vertrouw, zijn er bobbeltjes aanwezig of zie ik daar een blauwe plek die er een aantal dagen geleden nog niet zat? Oh en hoe zit het met de katheter en de wond? En is het eigenlijk nog wel veilig om te douchen? Het naakte lijf doet mij niet meer zoveel.

Wanneer deze mevrouw zich om half tien 's ochtends uitkleed terwijl ik de douche aanzet spreekt ze haar schaamte uit. 'Iedere week weer zie ik tegen deze dag op. ', vertelt ze mij. 'Ik vraag ook altijd wie het is die mij komt douchen, dan weet ik het vooraf, dat geeft wat rust in mijn hoofd. '. Ik vraag mevrouw hoe het komt dat ze zich schaamt. 'Gewoon, in je blote kont daar staan. '. Ik schiet, onbedoeld, een beetje in de lach. Mevrouw kijkt me met een onbegrepen blik aan. Ik ga erbij zitten. 'Ik ga je iets heel vreemds vertellen.' Ze gaat er ook bij zitten. 'Het gekke is, ik heb al zoveel naakte lijven gezien, dat ik er niet meer van sta te kijken. Laten we eens een simpel rekensommetje maken. In die vier jaar dat ik nu in de zorg zit heb ik misschien wel al meer dan zeshonderd naakte konten gezien (als het er niet meer zijn) en aangezien iedereen twee billen heeft, heb ik al twaalfhonderd naakte billen gezien. Dat is nogal wat eeh!'. Ze schiet prompt in de lach. 'Jaa! En allemaal verschillende konten he! Dikke, bolle, platte, uitgezakte, verrimpelde, ik heb ze allemaal van dichtbij gezien!' Samen gieren we het uit van het lachen. 'En dan komt mijn kont er ook nog bij!', zegt ze.

Na deze lachbui help ik mevrouw met douchen. Wanneer ik in de auto zit, op weg naar de volgende cliënt, denk ik na over wat mevrouw vertelde over haar schaamte en waar deze schaamte vandaan komt. Het is te begrijpen dat cliënten het lastig vinden om de zorg voor het eigen lichaam over te geven aan zorgprofessionals. Hoe zou u het vinden om opeens in uw nakie op een douchestoel te zitten en gewassen te worden door een ander? En nog veel belangrijker, hoe zou u het vinden als er geen gehoor werd gegeven aan deze schaamte? Het lijkt me dan ook niet onverstandig om hier wat vaker bij stil te staan en niet alleen stil te staan bij het feit dat wij als zorgprofessionals al honderden, mogelijk duizenden konten hebben gezien, maar dat het voor de cliënt altijd een eerste keer is om die kont te laten zien.